Als predikant had ik een veelzijdig beroep. Er was de bijna dagelijks terugkerende pastorale kant aan het werk: oudere en jongere gemeenteleden bezoeken. Daarnaast was er de didactische kant, die gestalte kreeg in het lesgeven aan de jeugd op de catechisatie. Ook veelzijdig!
Ik wil nu hebben over nog een ander aspect, namelijk de taalstudie. Elke predikant beoefent deze wekelijks, bijvoorbeeld om zijn catechisatielessen voor te bereiden en om Gods Woord te vertolken. Taalstudie is nodig om de zin en mening van de Heilige Geest te weten te komen.
In de ‘donkere middeleeuwen’ was lezen en schrijven voor bijna alle inwoners van Elspeet ‘ver van hun bed’. Wie bezat een boek? De boekdrukkunst was nog niet uitgevonden. De enige boeken die iemand hier op de hei en in de bos van Elspeet [nee, dit is geen typefout, want niet ene Elspeter zegt ‘het bos’, maar iedereen heeft het over ‘de bos’] zou kunnen hebben, waren handgeschreven boeken. Ja, met eigen hand overgeschreven… En wie kon dat presteren? Dat was in de meest letterlijke zin monnikenwerk. In de kloosters werden boeken gekopieerd (zonder kopieermachine, natuurlijk).
Dus ja, waarom zou je lezen leren? En nog moeilijker: schrijven? Praten en luisteren waren genoeg en de pastoor vertelde zondag wel wat je moest weten. Tenminste, voor zover hij het wist.
Maar net vóór de dagen van de kerkhervorming vindt men de drukkunst uit. Boeken kunnen nu massaal en goedkoop worden vermenigvuldigd. Daarom moeten en willen mensen leren lezen. Ook Elspeters natuurlijk. Want in korte tijd is het zomaar mogelijk om een eigen Bijbel te hebben.
Alleen… Die is in het Latijn. En ja, dat is niet helemaal hetzelfde als de moedertaal van onze verre voorouders in dit prachtige dorp. Dus moet de Bijbel vertaald worden. En dit gebeurt. Luther geeft er de eerste stoot toe. Maar dan moet hij wel eerst Grieks leren.
Dus niet alleen je moedertaal leren lezen, maar op weg naar het lezen van Gods Woord in je moedertaal, éérst de grondtalen van de Bijbel leren verstaan.
Aan de pas gestichte universiteit van Wittenberg, waar Luther professor voor de Bijbeluitleg is, komt in 1518 Filippus Melanchthon als de eerste hoogleraar in de Griekse taal. Wanneer Melanchthon zijn inaugurele rede houdt, staat Luther meteen in vuur en vlam. Waarom? Wel, bij Melanchthon krijgt de studie van de Bijbeltalen, Grieks en Hebreeuws, ruime aandacht: zo komt de glans en de inhoud van de woorden tot ons. En Luther weet maar al te goed hoe belangrijk de studie van de grondtekst is om de Bijbel te kunnen begrijpen. Daarom besluit hij direct om van deze kersverse professor, Griekse les te nemen. En des te meer hij studeert in de oorspronkelijke Bijbeltaal, des te helderder het hem wordt hoeveel er in zijn kerk mis is.
Erasmus van Rotterdam (een van de beroemdste Nederlanders) mag hier ook veel voor betekenen. Hij is namelijk de eerste die het Nieuwe Testament uitgeeft in het Grieks. En omdat dus net de boekdrukkunst is uitgevonden, kan deze eerste uitgave van het Griekse Nieuwe Testament over alle landen van Europa worden verspreid. Het maakt heel wat los. Iedereen is enthousiast. Luther gebruikt dit boekje intensief en geeft er les uit. God zegent deze taalkundige hulp van Erasmus om de kerkhervorming te laten ontstaan en om die te bevorderen.
Toch is grammatica/taalstudie niet het enige. In zijn eerste rede benadrukt Melanchthon ook het belang van het innerlijk onderwijs door de Heilige Geest om de Bijbel te verstaan. Hij zegt: Geleid door de Heilige Geest, en begeleid door onderwijs in de talen en andere vakken is het ons mogelijk de toegang te vinden tot het heilige. Wanneer we onze onderzoekende geest helemaal op deze bronnen hebben gericht, zullen wij beginnen Christus te verstaan. Zijn opdracht zal ons duidelijk worden en wij zullen met die gelukkig makende zoetheid van Goddelijke wijsheid helemaal vervuld worden.
Nee, niet iedereen in Elspeet hoeft Grieks en Hebreeuws te lezen, maar wel de Bijbel in een betrouwbare Nederlandse weergave.
Hoe lees jij?
Luthers vriend zegt:
Wij mogen het heilige niet schaamteloos ontwijden en de theologie niet vermengen met wereldse of menselijke wetenschap. Daarom moet een ieder die in het Goddelijke ingewijd wil worden, de oude Adam uitdoen en de nieuwe Adam aandoen. Dit houdt in: het juk van de sluwe slang met hemelse kracht verbreken en in de afgrond der hel werpen.
Waarvan acte!
